Γιατί λέμε «Πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος»;

Η φράση «πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος» χρησιμοποιείται όταν κάποιος προσπαθεί να κερδίσει κάτι, αλλά τελικά και αποτυγχάνει και βγαίνει και ζημιωμένος.

Η ακριβής προέλευση της φράσης παραμένει άγνωστη. Ωστόσο, μια διαδεδομένη ελληνική εκδοχή μάς ταξιδεύει στη Μήλο, στα χρόνια των πειρατικών επιδρομών στο Αιγαίο. Σύμφωνα με αυτήν, πειρατές αποβιβάστηκαν στο νησί με σκοπό να λεηλατήσουν, μεταξύ άλλων, το μαλλί που υπήρχε εκεί. Οι κάτοικοι όμως κατάφεραν να τους συλλάβουν και, αντί να τους σκοτώσουν, τους ξύρισαν. Έτσι, οι επιδρομείς που είχαν πάει για μαλλί έφυγαν κουρεμένοι. Η ιστορία είναι εντυπωσιακή, όμως η σύνδεσή της με τη γέννηση της παροιμίας δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένη.

Υπάρχει μάλιστα ένα στοιχείο που κάνει την προέλευσή της ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Στα ισπανικά υπάρχει σχεδόν η ίδια παροιμία: «Ir por lana y volver trasquilado», δηλαδή κυριολεκτικά «πηγαίνω για μαλλί και επιστρέφω κουρεμένος». Το Ινστιτούτο Θερβάντες καταγράφει τη συγκεκριμένη παροιμία ως πολύ παλιά. Συναντάται σε παλαιότερα ισπανικά κείμενα και χρησιμοποιείται επανειλημμένα ακόμη και στον «Δον Κιχώτη». Για την προέλευσή της έχει προταθεί μια απλούστερη εξήγηση: η εικόνα ενός κριαριού που πηγαίνει σε ξένο κοπάδι και τελικά επιστρέφει στο δικό του κουρεμένο. Το Ινστιτούτο Θερβάντες αναφέρει αυτή την πιθανότητα, χωρίς όμως να την παρουσιάζει ως βέβαιη. Υπάρχει επίσης παλαιότερη ερμηνεία που συνδέει το «κούρεμα» με την ταπεινωτική τιμωρία ανθρώπων.

Παρόμοιες εκφράσεις συναντώνται και στα καταλανικά, γεγονός που δείχνει ότι η εικόνα κάποιου που πηγαίνει για μαλλί και επιστρέφει κουρεμένος δεν περιορίζεται στην ελληνική παράδοση. Επομένως, δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς γεννήθηκε η ελληνική έκφραση. Η ιστορία των πειρατών αποτελεί μια γνωστή εκδοχή, αλλά η ύπαρξη παλαιών αντίστοιχων παροιμιών σε άλλες μεσογειακές γλώσσες δείχνει ότι οι ρίζες της εικόνας πιθανότατα είναι βαθύτερες.