Ιγνάτς Ζέμελβαϊς: Ο γιατρός που έδειξε ότι η απολύμανση των χεριών σώζει ζωές
Σήμερα οι γιατροί απολυμαίνουν τα χέρια τους πριν εξετάσουν έναν ασθενή. Στα μέσα του 19ου αιώνα, όμως, αυτή η πρακτική δεν ήταν καθιερωμένη. Ένας Ούγγρος γιατρός κατάφερε να αποδείξει ότι μπορούσε να σώσει ζωές, αλλά η ανακάλυψή του συνάντησε έντονη αντίσταση.
Ο Ιγνάτς Ζέμελβαϊς (Ignaz Semmelweis) γεννήθηκε το 1818 και εργάστηκε ως μαιευτήρας στο Γενικό Νοσοκομείο της Βιέννης (Αυστρία). Εκεί παρατήρησε κάτι ανησυχητικό: στη μαιευτική κλινική όπου εκπαιδεύονταν γιατροί και φοιτητές ιατρικής, οι θάνατοι γυναικών από επιλόχειο πυρετό ήταν πολύ περισσότεροι σε σύγκριση με μια δεύτερη κλινική, όπου εκπαιδεύονταν μαίες. Η εξήγηση άρχισε να διαμορφώνεται το 1847, όταν ο φίλος και συνάδελφός του γιατρός, Γιάκομπ Κόλετσκα (Jakob Kolletschka), πέθανε έπειτα από τραυματισμό κατά τη διάρκεια νεκροτομής. Ο Ζέμελβαϊς παρατήρησε ότι τα παθολογικά ευρήματα έμοιαζαν με εκείνα των γυναικών που πέθαιναν μετά τον τοκετό.
Συνειδητοποίησε τότε ότι οι γιατροί πραγματοποιούσαν νεκροτομές και στη συνέχεια εξέταζαν εγκύους, χωρίς να απολυμαίνουν επαρκώς τα χέρια τους. Υπέθεσε ότι κάποια άγνωστη μολυσματική ουσία μεταφερόταν από τα νεκρά σώματα στις ασθενείς. Αποφάσισε να εφαρμόσει έναν νέο κανόνα: οι γιατροί έπρεπε να καθαρίζουν τα χέρια τους με διάλυμα χλωριωμένου ασβέστη πριν εξετάσουν τις γυναίκες. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Ενώ την περίοδο 1840–1846 η μέση θνησιμότητα στην πρώτη κλινική πλησίαζε το 10%, το 1848 μειώθηκε περίπου στο 1,3%.
Παρά τα στοιχεία, οι απόψεις του δεν έγιναν ευρέως αποδεκτές. Εκείνη την εποχή η μικροβιακή θεωρία των ασθενειών δεν είχε ακόμη καθιερωθεί, ενώ αρκετοί γιατροί δυσκολεύονταν να αποδεχτούν ότι οι ίδιοι μπορούσαν να μεταδίδουν θανατηφόρες λοιμώξεις. Ο Ζέμελβαϊς συνέχισε να υπερασπίζεται τις παρατηρήσεις του, ερχόμενος σε σύγκρουση με συναδέλφους του. Παρότι ορισμένοι γιατροί υποστήριξαν τις ιδέες του, η ευρεία αναγνώριση δεν ήρθε όσο ζούσε. Το 1865 εισήχθη σε ψυχιατρικό ίδρυμα στη Βιέννη, όπου πέθανε σε ηλικία μόλις 47 ετών. Οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του παραμένουν αντικείμενο ιστορικής συζήτησης.
Η σημασία του έργου του αναγνωρίστηκε ευρύτερα μετά τον θάνατό του, καθώς η ανάπτυξη της μικροβιακής θεωρίας βοήθησε να εξηγηθεί η αποτελεσματικότητα της απολύμανσης. Η ιστορία του Ζέμελβαϊς δείχνει ότι ακόμη και ισχυρά επιστημονικά στοιχεία μπορεί να συναντήσουν αντίσταση όταν αμφισβητούν καθιερωμένες αντιλήψεις. Σήμερα, το όνομά του συνδέεται με το «φαινόμενο Ζέμελβαϊς», έναν όρο που περιγράφει την τάση απόρριψης νέων πληροφοριών όταν αυτές συγκρούονται με όσα ήδη πιστεύουμε.
