Τι είναι το τζετ λαγκ και γιατί το παθαίνουμε;
Το τζετ λαγκ (jet lag) είναι η προσωρινή απορρύθμιση του βιολογικού μας ρολογιού, η οποία προκαλείται όταν ταξιδεύουμε γρήγορα και διασχίζουμε πολλές ζώνες ώρας.
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα εσωτερικό «ρολόι», γνωστό ως κιρκάδιο ρυθμό. Αυτό ακολουθεί έναν κύκλο περίπου 24 ωρών και επηρεάζει τον ύπνο, την εγρήγορση, την έκκριση ορμονών και πολλές ακόμη λειτουργίες. Το βιολογικό μας ρολόι συγχρονίζεται κυρίως με το φως και το σκοτάδι. Όταν όμως ταξιδεύουμε σε μια περιοχή με μεγάλη διαφορά ώρας, το σώμα μας δεν προλαβαίνει να προσαρμοστεί αμέσως. Μπορεί, για παράδειγμα, στον προορισμό μας να είναι απόγευμα, ενώ ο οργανισμός μας εξακολουθεί να πιστεύει ότι είναι ώρα για ύπνο.
Αυτή η προσωρινή σύγκρουση μπορεί να προκαλέσει έντονη κόπωση, υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, δυσκολία στον ύπνο, μειωμένη συγκέντρωση, πονοκέφαλο και πεπτικές διαταραχές. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το τζετ λαγκ είναι συνήθως εντονότερο όταν ταξιδεύουμε προς τα ανατολικά. Όταν κινούμαστε προς τα δυτικά, η ημέρα μας μεγαλώνει και πρέπει να κοιμηθούμε αργότερα. Αντίθετα, ταξιδεύοντας προς τα ανατολικά, η ημέρα μικραίνει και πρέπει να κοιμηθούμε νωρίτερα. Για τον ανθρώπινο οργανισμό είναι γενικά ευκολότερο να παρατείνει την ημέρα του παρά να τη συντομεύσει.
Η διάρκεια του τζετ λαγκ εξαρτάται από τον αριθμό των ζωνών ώρας που διασχίσαμε, την κατεύθυνση του ταξιδιού και τον ίδιο τον οργανισμό μας. Η έκθεση στο φυσικό φως και η προσαρμογή των ωρών ύπνου και φαγητού στην τοπική ώρα μπορούν να βοηθήσουν τον οργανισμό να συγχρονιστεί με τη νέα ζώνη ώρας. Ένας συχνός εμπειρικός κανόνας αναφέρει ότι ο οργανισμός μπορεί να χρειαστεί περίπου μία ημέρα προσαρμογής για κάθε ζώνη ώρας που διασχίζουμε. Ωστόσο, ο πραγματικός χρόνος προσαρμογής διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
