Γιατί λέμε «μας έκανε άνω κάτω»;

Η έκφραση «μας έκανε άνω κάτω» χρησιμοποιείται όταν κάποιος ή κάτι προκαλεί μεγάλη αναστάτωση, ακαταστασία ή ανατροπή της τάξης.

Η ακριβής περίοδος κατά την οποία γεννήθηκε η έκφραση «άνω κάτω» δεν είναι γνωστή. Ωστόσο, οι λέξεις «ἄνω» και «κάτω» χρησιμοποιούνται ήδη από την αρχαία ελληνική, ενώ και ο συνδυασμός τους συναντάται σε παλαιότερα στάδια της γλώσσας με τη σημασία του «ανάποδα» ή «ανακατεμένα». Η αρχική σημασία του συνδυασμού των δύο λέξεων παρέπεμπε σε κάτι που είχε κυριολεκτικά αναποδογυρίσει ή βρισκόταν σε κατάσταση ακαταστασίας. Ένα σπίτι με σκορπισμένα αντικείμενα ή ένας χώρος όπου τίποτα δεν ήταν στη θέση του μπορούσε να χαρακτηριστεί «άνω κάτω», επειδή έδινε την εντύπωση ότι το επάνω είχε γίνει κάτω και το κάτω επάνω.

Με την πάροδο των αιώνων, η σημασία της έκφρασης διευρύνθηκε. Εκτός από την κυριολεκτική ακαταστασία, άρχισε να χρησιμοποιείται και μεταφορικά για κάθε κατάσταση που προκαλούσε μεγάλη αναστάτωση, σύγχυση ή ανατροπή της κανονικής τάξης. Έτσι, σήμερα λέμε ότι κάποιος «μας έκανε άνω κάτω» όταν αναστατώνει τη ζωή μας, αλλάζει τα σχέδιά μας ή δημιουργεί μεγάλη αναστάτωση. Το ενδιαφέρον είναι ότι, παρά το πέρασμα πολλών αιώνων, η βασική εικόνα της έκφρασης παραμένει ουσιαστικά η ίδια: ένας κόσμος όπου η φυσική τάξη έχει ανατραπεί και όλα μοιάζουν να βρίσκονται άνω κάτω.