Τι απεικονίζουν οι φιγούρες της τράπουλας;

Οι Ρήγες, οι Ντάμες και οι Βαλέδες της τράπουλας δεν είναι απλώς διακοσμητικές φιγούρες. Πίσω από τις μορφές τους βρίσκεται μια παράδοση αιώνων, στην οποία συναντώνται βασιλιάδες, βιβλικές μορφές και μυθικοί ήρωες.

Η τράπουλα με τα τέσσερα γνωστά σύμβολα, κούπα, καρό, σπαθί και μπαστούνι, βασίζεται στο γαλλικό σύστημα παιγνιόχαρτων που αναπτύχθηκε από τον 15ο αιώνα. Στη Γαλλία οι τρεις φιγούρες κάθε φυλής ήταν ο βασιλιάς (roi), η βασίλισσα (dame) και ο νεαρός αυλικός (valet), από τον οποίο προέρχεται και ο δικός μας «Βαλές». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το λεγόμενο παρισινό πρότυπο της γαλλικής τράπουλας, στο οποίο οι φιγούρες απέκτησαν ονόματα γνωστών προσώπων από την Ιστορία, τη Βίβλο και τη μυθολογία.

Οι τέσσερις Ρήγες ήταν ο Καρλομάγνος (Charlemagne) στην Κούπα, ο βιβλικός βασιλιάς Δαβίδ (David) στο Σπαθί, ο Ιούλιος Καίσαρας (César) στο Καρό και ο Μέγας Αλέξανδρος (Alexandre) στο Μπαστούνι. Αντίστοιχα, οι τέσσερις Ντάμες έφεραν τα ονόματα της βιβλικής Ιουδήθ (Judith) στην Κούπα, της Παλλάδας Αθηνάς (Pallas) στο Σπαθί, της βιβλικής Ραχήλ (Rachel) στο Καρό και της Αρζίν (Argine) στο Μπαστούνι, ένα αινιγματικό όνομα που πιθανώς αποτελεί αναγραμματισμό της λατινικής λέξης regina, δηλαδή «βασίλισσα». Στους Βαλέδες συναντούμε τον Λα Ιρ (La Hire), Γάλλο στρατιωτικό και συμπολεμιστή της Ιωάννας της Λωραίνης, στην Κούπα, τον θρυλικό Οζιέ (Ogier) στο Σπαθί, τον Έκτορα (Hector), ήρωα του Τρωικού Πολέμου, στο Καρό και τον Λάνσελοτ (Lancelot), τον γνωστό ιππότη του αρθουριανού κύκλου, στο Μπαστούνι.

Ωστόσο, οι σημερινές φιγούρες δεν πρέπει να θεωρούνται πραγματικά πορτρέτα αυτών των προσώπων. Οι συγκεκριμένες ονομασίες ανήκουν στη γαλλική παράδοση, ενώ τα σχέδια της τράπουλας άλλαξαν και απλοποιήθηκαν σημαντικά καθώς αντιγράφονταν επί αιώνες. Έτσι, οι μορφές που γνωρίζουμε σήμερα διατηρούν κυρίως ίχνη αυτής της παλιάς παράδοσης. Ακόμη και λεπτομέρειες που σήμερα μοιάζουν σκόπιμες μπορεί να προέκυψαν από αυτές τις διαδοχικές αλλαγές στα σχέδια.