Γιατί λέμε «να μου τρυπήσεις τη μύτη»;

Η φράση «να μου τρυπήσεις τη μύτη» λέγεται όταν κάποιος είναι τόσο βέβαιος ότι κάτι δεν πρόκειται να συμβεί, ώστε είναι σαν να βάζει ένα παράξενο στοίχημα: αν τελικά διαψευστεί, δέχεται να του τρυπήσουν τη μύτη.

Μία διαδεδομένη εξήγηση για την προέλευσή της μας μεταφέρει στα χρόνια του Βυζαντίου. Εκεί η παραμόρφωση του σώματος χρησιμοποιήθηκε πράγματι ως μορφή τιμωρίας. Ιδιαίτερα γνωστή ήταν η ρινοτομία, δηλαδή η αποκοπή της μύτης, η οποία μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ακόμη και εναντίον πολιτικών αντιπάλων. Σύμφωνα με μια εκδοχή που έχει αποδοθεί στον συγγραφέα Τάκη Νατσούλη, σε ορισμένες περιπτώσεις αντί να κόβουν τη μύτη του τιμωρημένου, την τρυπούσαν. Από αυτή την πρακτική υποστηρίζεται ότι γεννήθηκε σταδιακά η έκφραση «να μου τρυπήσεις τη μύτη».

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εξήγηση. Στην ελληνική γλώσσα καταγράφεται και η παραλλαγή «να μου περάσεις χαλκά στη μύτη», με την ίδια σημασία. Η φράση έχει συνδεθεί με την παλιά πρακτική κατά την οποία περνούσαν χαλκά από τη μύτη ζώων, ιδιαίτερα αρκούδων, ώστε να μπορούν να τα ελέγχουν και να τα οδηγούν. Έτσι, το «τρύπημα της μύτης» θα μπορούσε να παραπέμπει σε μια ταπεινωτική και επώδυνη συνέπεια που κάποιος δηλώνει ότι είναι διατεθειμένος να υποστεί αν αποδειχθεί ότι έκανε λάθος. Ωστόσο, καμία από τις δύο εκδοχές για την ακριβή προέλευση της έκφρασης δεν έχει αποδειχθεί ιστορικά. Η βυζαντινή εκδοχή και εκείνη του χαλκά παραμένουν δύο διαφορετικές ερμηνείες για τη γέννησή της.