Γιατί στολίζουμε χριστουγεννιάτικο δέντρο;

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο ήρθε στην Ελλάδα το 1833, από τον βασιλιά Όθωνα και τη βαυαρική συνοδεία του. Σύμφωνα με την επικρατέστερη ιστορική αφήγηση, ένα από τα πρώτα δέντρα στολίστηκε στο Ναύπλιο, την τότε πρωτεύουσα της χώρας.

Παρόλο που το χριστουγεννιάτικο δέντρο θεωρείται γερμανικό έθιμο, η ιστορία του συνδέεται με πολύ παλαιότερες παραδόσεις. Σε διάφορους αρχαίους πολιτισμούς, τα αειθαλή φυτά και τα κλαδιά χρησιμοποιούνταν σε χειμερινές γιορτές, συμβολίζοντας τη ζωή, την αναγέννηση και την ελπίδα μέσα στους κρύους μήνες του χρόνου. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι το σύγχρονο χριστουγεννιάτικο δέντρο προέρχεται άμεσα από κάποιο συγκεκριμένο αρχαίο έθιμο.

Η μορφή του χριστουγεννιάτικου δέντρου που γνωρίζουμε σήμερα άρχισε να διαμορφώνεται στις γερμανόφωνες περιοχές της Ευρώπης, κυρίως κατά τον 16ο αιώνα. Οι οικογένειες τοποθετούσαν δέντρα στα σπίτια τους και τα διακοσμούσαν με μήλα, ξηρούς καρπούς, γλυκίσματα και άλλα στολίδια. Σταδιακά, το δέντρο συνδέθηκε με τη χριστιανική γιορτή των Χριστουγέννων, αποκτώντας συμβολισμούς που σχετίζονταν με τη ζωή, το φως και τη γέννηση του Χριστού.

Μια γνωστή παράδοση αποδίδει στον Μαρτίνο Λούθηρο (Martin Luther), σημαντική μορφή της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης, την ιδέα να τοποθετηθούν αναμμένα κεριά πάνω σε ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο. Σύμφωνα με την ιστορία, καθώς περπατούσε ένα χειμωνιάτικο βράδυ στο δάσος, εντυπωσιάστηκε από τα αστέρια που έλαμπαν ανάμεσα στα κλαδιά των δέντρων. Θέλοντας να αναπαραστήσει αυτή την εικόνα στο σπίτι του, τοποθέτησε κεριά στα κλαδιά ενός δέντρου. Η συγκεκριμένη αφήγηση, ωστόσο, θεωρείται περισσότερο θρύλος παρά ιστορικά επιβεβαιωμένο γεγονός.

Με το πέρασμα των αιώνων, τα αναμμένα κεριά έγιναν μέρος του χριστουγεννιάτικου στολισμού, δημιουργώντας όμως σοβαρούς κινδύνους πυρκαγιάς. Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1882, όταν ο Έντουαρντ Χίμπερντ Τζόνσον (Edward Hibberd Johnson), συνεργάτης του Τόμας Έντισον (Thomas Alva Edison), στόλισε στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο με 80 ηλεκτρικά λαμπάκια, σε κόκκινο, λευκό και μπλε χρώμα. Το δέντρο μάλιστα περιστρεφόταν, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό θέαμα για την εποχή. Αρχικά, ο ηλεκτρικός φωτισμός ήταν ιδιαίτερα ακριβός και δεν ήταν προσιτός στις περισσότερες οικογένειες. Καθώς όμως η ηλεκτρική ενέργεια διαδόθηκε και η τεχνολογία εξελίχθηκε, τα λαμπάκια αντικατέστησαν σταδιακά τα κεριά.

Δεν ρώτησες αλλά…
1. Γιατί στολίζουμε έλατο;
Στις γερμανόφωνες περιοχές της Ευρώπης, όπου διαμορφώθηκε το σύγχρονο χριστουγεννιάτικο έθιμο, χρησιμοποιούνταν κυρίως έλατα και άλλα κωνοφόρα δέντρα. Επειδή διατηρούν το πράσινο φύλλωμά τους ακόμη και τον χειμώνα, συνδέθηκαν με τη ζωή, την αντοχή και την αναγέννηση. Με την πάροδο του χρόνου, το έλατο έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα των Χριστουγέννων, αν και σε διάφορες περιοχές χρησιμοποιούνται επίσης πεύκα και ερυθρελάτες.

2. Γιατί στολίζουμε χριστουγεννιάτικο καραβάκι;
Πριν από την εισαγωγή του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην Ελλάδα το 1833, σε ορισμένες περιοχές, κυρίως νησιωτικές, υπήρχε ήδη το έθιμο του στολισμένου καραβιού. Το καραβάκι συνδεόταν με τη ναυτική παράδοση της χώρας και συμβόλιζε την ελπίδα και την επιστροφή των ναυτικών στα σπίτια τους. Με την πάροδο του χρόνου, το χριστουγεννιάτικο δέντρο έγινε πιο διαδεδομένο, χωρίς όμως να εξαφανιστεί το παραδοσιακό καραβάκι.