Γεννιόμαστε άθεοι;

Ο άνθρωπος γεννιέται πιστεύοντας σε κάποια ανώτερη δύναμη ή η πίστη αποκτάται αργότερα; Το ερώτημα αυτό απασχολεί φιλοσόφους, επιστήμονες και θεολόγους εδώ και αιώνες.

Από επιστημονική σκοπιά, τα νεογέννητα δεν γεννιούνται με διαμορφωμένες θρησκευτικές πεποιθήσεις. Ένα βρέφος δεν γνωρίζει τι είναι ο Θεός, η θρησκεία ή η προσευχή. Οι γνωστικές του ικανότητες δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί αρκετά ώστε να σχηματίσει τέτοιες αφηρημένες έννοιες. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γεννιόμαστε άθεοι. Όλα εξαρτώνται από τον ορισμό της λέξης. Αν άθεος είναι κάποιος που έχει συνειδητά καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει Θεός, τότε ένα νεογέννητο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι. Αν όμως ο όρος χρησιμοποιείται για κάποιον που απλώς δεν έχει πίστη σε κάποια θεότητα, τότε η απάντηση είναι διαφορετική.

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις διαμορφώνονται σταδιακά, καθώς το παιδί μεγαλώνει. Η οικογένεια, η κοινωνία, η κουλτούρα, η εκπαίδευση και οι προσωπικές εμπειρίες παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι ακολουθούν τη θρησκεία που επικρατεί στη χώρα ή στην οικογένεια όπου γεννήθηκαν. Αυτό δείχνει πόσο σημαντική είναι η επίδραση του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση των θρησκευτικών πεποιθήσεων, χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι αυτές δεν μπορούν να αλλάξουν αργότερα στη ζωή.

Παράλληλα, αρκετές θρησκείες προσεγγίζουν το ζήτημα διαφορετικά. Για παράδειγμα, στον χριστιανισμό και στο ισλάμ υπάρχουν θεολογικές προσεγγίσεις που υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος γεννιέται με μια έμφυτη τάση προς τον Θεό, ακόμη κι αν αυτή δεν εκδηλώνεται από τη στιγμή της γέννησης. Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, η σχέση του ανθρώπου με το θείο αποτελεί μέρος της φύσης του και δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ανατροφή ή το περιβάλλον. Η πίστη μπορεί να καλλιεργηθεί ή να εκφραστεί αργότερα στη ζωή, όμως η προδιάθεση θεωρείται ότι υπάρχει από την αρχή.

Έτσι, επιστήμη και θεολογία προσεγγίζουν το ίδιο ερώτημα από διαφορετική σκοπιά. Η επιστήμη περιγράφει πότε και πώς διαμορφώνονται οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, ενώ η θεολογία εξετάζει το ζήτημα μέσα από τις αρχές και τις παραδόσεις κάθε θρησκείας. Γι’ αυτό και η απάντηση στο ερώτημα δεν εξαρτάται μόνο από τα επιστημονικά δεδομένα, αλλά και από τη φιλοσοφική ή θεολογική οπτική που υιοθετεί κανείς.