Γνωρίζοντας τον Σίγκμουντ Φρόιντ

Είναι δύσκολο να φανταστούμε την εξέλιξη της σύγχρονης ψυχολογίας χωρίς την επίδραση του Φρόιντ, παρόλο που ορισμένες θεωρίες του δεν επιβεβαιώθηκαν από τη μεταγενέστερη έρευνα.

Ο Σίγκμουντ Φρόιντ είναι μία από τις πιο γνωστές αλλά και αμφιλεγόμενες μορφές στην ιστορία της ψυχολογίας. Γεννήθηκε το 1856 και εργάστηκε ως γιατρός στη Βιέννη, όμως έγινε γνωστός κυρίως ως ο θεμελιωτής της ψυχανάλυσης. Στην ψυχανάλυση, ο ασθενής ενθαρρυνόταν να μιλά ελεύθερα για σκέψεις, αναμνήσεις και συναισθήματα, ώστε να έρθουν στην επιφάνεια ασυνείδητες συγκρούσεις που, σύμφωνα με τον Φρόιντ, επηρέαζαν τη συμπεριφορά και την ψυχική του ζωή.

Μία από τις βασικές ιδέες του ήταν ότι μεγάλο μέρος της ψυχικής μας ζωής βρίσκεται έξω από τη συνειδητή μας επίγνωση. Ο Φρόιντ υποστήριξε ότι επιθυμίες, φόβοι και αναμνήσεις μπορούν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στο ασυνείδητο. Πρότεινε επίσης ένα μοντέλο της ψυχικής λειτουργίας με τρεις βασικές έννοιες: το Εκείνο, που συνδέεται με τις ορμές και τις επιθυμίες, το Εγώ, που προσπαθεί να τις προσαρμόσει στην πραγματικότητα, και το Υπερεγώ, που συνδέεται με τους κανόνες και τις ηθικές απαιτήσεις που έχουμε εσωτερικεύσει. Πρόκειται για θεωρητικές έννοιες και όχι για διακριτά τμήματα του εγκεφάλου.

Ο Φρόιντ έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην παιδική ηλικία. Υποστήριξε ότι τα παιδιά περνούν από διαφορετικά ψυχοσεξουαλικά στάδια, κατά τα οποία διαφορετικές επιθυμίες και συγκρούσεις επηρεάζουν τη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα, με το οποίο περιέγραφε την έλξη του παιδιού προς τον γονέα του άλλου φύλου και τον ανταγωνισμό προς τον γονέα του ίδιου φύλου. Ασχολήθηκε επίσης με τα όνειρα, την απώθηση, δηλαδή την απομάκρυνση δυσάρεστων σκέψεων ή επιθυμιών από τη συνειδητή επίγνωση, και τους μηχανισμούς άμυνας.

Δεν έχουν όμως αντέξει όλες οι θεωρίες του στον χρόνο. Τα ψυχοσεξουαλικά στάδια και το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα ως καθολικό στάδιο ανάπτυξης δεν θεωρούνται σήμερα επαρκώς τεκμηριωμένα από την επιστημονική έρευνα. Άλλες ιδέες του έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά. Αυτό δεν είναι παράξενο. Οι ιδέες του διατυπώθηκαν πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, σε μια εποχή με πολύ διαφορετικές γνώσεις και ερευνητικές δυνατότητες. Η επιστήμη εξελίσσεται ακριβώς έτσι: οι θεωρίες ελέγχονται, αναθεωρούνται ή εγκαταλείπονται καθώς εμφανίζονται νέα δεδομένα και καλύτερες μέθοδοι μελέτης.