Πώς προέκυψε το χειροκρότημα ως συνήθεια;

Κανείς δεν γνωρίζει πότε οι άνθρωποι άρχισαν να χτυπούν τις παλάμες τους για να εκφράσουν επιδοκιμασία. Γνωρίζουμε όμως ότι το χειροκρότημα ως δημόσια αντίδραση έχει ιστορία τουλάχιστον από την αρχαιότητα.

Στην αρχαία Αθήνα, το κοινό των θεατρικών παραστάσεων δεν παρέμενε απαραίτητα σιωπηλό. Οι θεατές αντιδρούσαν έντονα σε όσα έβλεπαν, εκφράζοντας την επιδοκιμασία ή τη δυσαρέσκειά τους με φωνές, επευφημίες και χειροκροτήματα. Το χειροκρότημα, επομένως, χρησιμοποιούνταν ήδη στην αρχαιότητα ως τρόπος δημόσιας επιδοκιμασίας, χωρίς όμως να γνωρίζουμε πότε ή πού εμφανίστηκε για πρώτη φορά αυτή η συνήθεια. Στη Ρώμη οι δημόσιες επευφημίες απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του αυτοκράτορα Νέρωνα, ο οποίος αγαπούσε να εμφανίζεται ο ίδιος ως καλλιτέχνης. Σύμφωνα με τον Ρωμαίο συγγραφέα Σουητώνιο, ο Νέρων επέλεξε περισσότερους από 5.000 νεαρούς και τους εκπαίδευσε σε διαφορετικούς τρόπους επευφημίας και χειροκροτήματος για τις εμφανίσεις του.

Πολλούς αιώνες αργότερα, το οργανωμένο χειροκρότημα έγινε ακόμη και επάγγελμα. Ιδιαίτερα στα γαλλικά θέατρα του 19ου αιώνα εμφανίστηκαν οι περίφημες κλάκες (claques): οργανωμένες ομάδες ανθρώπων που βρίσκονταν ανάμεσα στους θεατές και πληρώνονταν για να χειροκροτούν, να επευφημούν και να παρασύρουν το υπόλοιπο κοινό. Ακόμη και στις συναυλίες κλασικής μουσικής οι σημερινοί κανόνες δεν ίσχυαν πάντοτε. Τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα το κοινό μπορούσε να χειροκροτήσει ανάμεσα στα μέρη ενός έργου ή να απαιτήσει την άμεση επανάληψη ενός μέρους που το είχε ενθουσιάσει.

Το χειροκρότημα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα ως τρόπος έκφρασης: επιτρέπει σε πολλούς ανθρώπους, ακόμη και άγνωστους μεταξύ τους, να παράγουν ταυτόχρονα έναν δυνατό και επαναλαμβανόμενο ήχο χωρίς να χρειάζονται κάποιο αντικείμενο ή όργανο. Μάλιστα, όταν χειροκροτεί ένα μεγάλο πλήθος, οι άνθρωποι μπορούν αυθόρμητα να συγχρονίσουν τον ρυθμό τους, ένα φαινόμενο που έχει μελετηθεί επιστημονικά ως παράδειγμα συλλογικού συγχρονισμού. Έτσι, το χειροκρότημα μετατρέπει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα την ατομική αντίδραση κάθε θεατή σε μια κοινή και άμεσα αντιληπτή αντίδραση ολόκληρου του πλήθους.