Πρέπει να φωνάζουμε στα παιδιά;
Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η συστηματική χρήση φωνών δεν αποτελεί αποτελεσματική στρατηγική για τη μακροπρόθεσμη διαμόρφωση της συμπεριφοράς ενός παιδιού.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η συχνή λεκτική επιθετικότητα από τους γονείς, όπως οι έντονες φωνές, οι ταπεινωτικοί χαρακτηρισμοί ή οι προσβολές, σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, περισσότερες δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων και μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων συμπεριφοράς. Παράλληλα, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα της σχέσης μεταξύ γονέα και παιδιού. Οι έντονες φωνές μπορούν να προκαλέσουν στρες ή φόβο στα παιδιά, με αποτέλεσμα να μειώνεται προσωρινά η ικανότητά τους να επεξεργάζονται πληροφορίες, να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους και να μαθαίνουν από τις εξηγήσεις που δέχονται εκείνη τη στιγμή. Έτσι, η συμπεριφορά μπορεί να σταματήσει προσωρινά, όχι όμως απαραίτητα επειδή το παιδί κατανόησε το όριο, αλλά επειδή προσπάθησε να αποφύγει τη δυσάρεστη εμπειρία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αποφεύγουν τα όρια. Αντίθετα, η έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά αναπτύσσονται καλύτερα όταν μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον με σαφή, σταθερά και προβλέψιμα όρια, τα οποία εφαρμόζονται με ηρεμία, συνέπεια και σεβασμό. Ένας σταθερός τόνος φωνής, οι σύντομες οδηγίες, οι φυσικές συνέπειες όπου είναι ασφαλείς και η αναγνώριση των συναισθημάτων του παιδιού αποτελούν πρακτικές που ευνοούν περισσότερο τη συνεργασία και τη μάθηση. Υπάρχουν, βέβαια, περιπτώσεις στις οποίες μια δυνατή φωνή είναι απολύτως δικαιολογημένη. Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, όπως όταν κατευθύνεται προς έναν δρόμο ή πλησιάζει μια επικίνδυνη κατάσταση, μια δυνατή εντολή μπορεί να αποτρέψει ένα ατύχημα. Σε αυτές τις στιγμές, σκοπός δεν είναι η διαπαιδαγώγηση αλλά η άμεση προστασία.
Δεν ρώτησες αλλά…
Τότε γιατί κάποιοι λένε «Και εμείς που μεγαλώσαμε με φωνές, τι πάθαμε;»
Πολλοί άνθρωποι που μεγάλωσαν με φωνές θεωρούν ότι δεν τους επηρέασαν. Ωστόσο, δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωρίσει κανείς πώς οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας επηρεάζουν την ενήλικη ζωή. Κάποιοι μπορεί να έχουν αναπτύξει ανασφάλειες, δυσκολίες στη διαχείριση των συναισθημάτων, να θεωρούν φυσιολογική την έντονη λεκτική αντιπαράθεση ή, αντίθετα, να την αποφεύγουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φωνές ήταν η μοναδική αιτία, καθώς η προσωπικότητα διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες. Γι’ αυτό η επιστήμη βασίζεται σε μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες, οι οποίες δείχνουν ότι η συστηματική λεκτική επιθετικότητα σχετίζεται, κατά μέσο όρο, με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων δυσκολιών.
